Virus ZIKA

Muỗi Aedes aegypti, vectơ truyền virus Zika

Theo các thông tin đã cập nhật, bệnh do virus Zika đã lan truyền tại 44 quốc gia và vùng lãnh thổ, làm dấy lên nỗi lo ngại toàn cầu. Bộ Y tế đã đưa ra cảnh báo virus Zika có khả năng xâm nhập vào Việt Nam là rất lớn.

Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do vi rút Zika do Bộ Y tế ban hành, bệnh do vi rút Zika thường diễn biến lành tính, hiếm gặp những ca bệnh nặng và tử vong. Vi rút Zika có thể gây hội chứng não bé ở trẻ sinh ra từ những người mẹ mắc bệnh trong thời kỳ mang thai. Đến nay, bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vắc – xin phòng bệnh. Biện pháp phòng bệnh tốt nhất hiện nay là diệt muỗi và phòng tránh muỗi đốt.

Hình ảnh các hạt virus có đường kính 40 nm thu được từ kính hiển vi điện tử

I. Triệu chứng lâm sàng:

– Thời gian ủ bệnh từ 3 đến 12 ngày.

– Biểu hiện lâm sàng: Từ 60% đến 80% các trường hợp nhiễm vi rút Zika không có triệu chứng lâm sàng.

– Bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng:

+ Sốt: bệnh nhân thường sốt nhẹ 37.5°C đến 38°C

+ Ban dát sẩn trên da

+ Đau đầu, đau mỏi cơ khớp

+ Viêm kết mạc mắt

+ Có thể có biến chứng về thần kinh: Guillain Barre, viêm não màng não, hoặc hội chứng não bé ở trẻ sinh ra từ bà mẹ mắc bệnh trong thời kỳ mang thai.

– Cận lâm sàng:

+ Huyết thanh chẩn đoán có thể giúp phát hiện IgM từ ngày thứ 4 sau khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên xét nghiệm này có thể dương tính giả do phản ứng chéo với các flavivirus khác, như vi rút Dengue và Chikungunya….

+ RT-PCR từ bệnh phẩm huyết thanh (hoặc các bệnh phẩm khác như nước tiểu, dịch não tủy, dịch ối…)  được ưu tiên lựa chọn trong chẩn đoán xác định nhiễm vi rút Zika.

+ Cần chỉ định theo dõi siêu âm thai đối với phụ nữ có thai nghi nhiễm vi rút Zika để có thể phát hiện biến chứng não bé ở thai nhi.

II. Chẩn đoán:

Đối với việc chẩn đoán ca bệnh nghi ngờ:

– Có yếu tố dịch tễ (sinh sống hoặc du lịch tới vùng đã có lưu hành dịch do vi rút Zika trong vòng 2 tuần trước khi khởi bệnh)

– Có ít  nhất 2 trong số các triệu chứng lâm sàng đã nêu ở trên, hoặc có hội chứng Guillain Barre hoặc trên siêu âm phát hiện thai nhi có não nhỏ hơn bình thường so với phát triển của thai nhi.

– Không xác định được các căn nguyên gây bệnh khác (sốt xuất huyết Dengue, Chikungunya…).

* Chẩn đoán ca bệnh xác định:

– Ca bệnh nghi ngờ

– RT-PCR vi rút Zika dương tính

– Phản ứng huyết thanh (IgM) dương tính với vi rút Zika.

* Chẩn đoán phân biệt:

Các căn nguyên vi rút:

– Sốt xuất huyết Dengue

– Chikungunya

– Rubella

– Sởi

– Enterovirus

– Adenovirus

Nhiễm vi khuẩn và ký sinh trùng:

– Bệnh do Leptospira

– Bệnh do Ricketsia

– Nhiễm liên cầu nhóm A.

III. Điều trị bệnh do vi rút Zika

Điều trị triệu chứng là chính, bao gồm:

– Nghỉ ngơi.

– Hạ sốt bằng paracetamol. Không sử dụng aspirin và các thuốc giảm đau NSAID (ibuprofen, meloxicam, piroxicam…).

– Bồi phụ nước và điện giải:  uống đủ nước oresol hoặc nước sôi để nguội, nước trái cây.

– Vệ sinh mắt bằng dung dịch nước muối sinh lý NaCl 0.9%.

– Theo dõi các biểu hiện tổn thương thần kinh như yếu, liệt cơ,…

– Đối với phụ nữ có thai cần hội chẩn với chuyên khoa sản để theo dõi bất thường về thai nhi:

+ Theo dõi siêu âm thai mỗi 2 tuần một lần để phát hiện sớm tình trạng đầu nhỏ hoặc vôi hóa não ở thai nhi.

+ Phụ nữ có thai trên 15 tuần bị nhiễm vi rút Zika có thể chỉ định chọc ối làm xét nghiệm RT-PCR, hoặc lấy máu cuống rốn để làm xét nghiệm huyết thanh.

– Trẻ bị dị tật não bé hoặc có tiền sử mẹ nhiễm vi rút Zika khi mang thai cần được theo dõi sự phát triển về tinh thần, vận động, đánh giá thị lực và điều trị các rối loạn như co giật, động kinh (nếu có).

IV. Cách phòng bệnh do virus Zika

– Hiện chưa có vắc xin phòng bệnh do virus Zika. Phòng bệnh chủ yếu bằng hạn chế đi đến vùng lưu hành dịch Zika. Các cá nhân trong vùng dịch áp dụng các biện pháp hạn chế muỗi đốt như: mặc quần áo kín, sáng màu, dùng các thuốc xua đuổi côn trùng, nằm màn…

– Tại vùng có dịch cần triển khai các biện pháp diệt muỗi như: Đảm bảo vệ sinh môi trường, loại bỏ các vật dụng đọng nước, đậy kín các chum, bể hoặc thả cá diệt loăng quăng, diệt muỗi bằng bẫy…

– Cần sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục với người bị nhiễm virus Zika.

– Mặc dù đã phát hiện ARN của virus Zika trong sữa nhưng chưa có bằng chứng lây truyền virus Zika qua bú mẹ nên chưa có khuyến cáo kiêng cho con bú trong khi mẹ nghi ngờ hoặc xác định bị nhiễm virus Zika

– Người dân sống trong khu vực lưu hành muỗi Aedes cần phòng muỗi đốt bằng cách bôi hóa chất đuổi muỗi hoặc mặc quần áo dài để tránh bị muỗi đốt

Muỗi Aedes aegypti, vectơ truyền virus Zika

– Phụ nữ đang/ sẽ mang thai có khả năng phơi nhiễm nên gặp nhân viên y tế tư vấn để theo dõi thai và dự phòng.

– Người du lịch khi đi đến vùng lưu hành vi rút Zika tự bảo vệ bản thân khỏi muỗi đốt, phụ nữ mang thai nên tư vấn cán bộ y tế trước và sau khi trở về.